“MANIPUR GEE MAHUTTA KANGLEIPAK KI TANGAIFADABA"

26/09/2013 17:13

Meerol taretna kaoruraba ireipak iramdamgi imalolna thonjaba chahi lising kaya suraba hourak maming “KANGLEIPAK” adugi mamalga imalolna ireipaki maming thonjagani khanglaktabagumna yamna chaokhatlaktaba mee kanglup amagumna meegi marol “MANIPUR” haiduna thonlamba ani ac chang-tamnabada MANIPUR na lumba hengani haiba acdi oithoktabani. Puya kaya mei thadoklaga meehourol, laining, isagi mayek, inat loina manghanlaga KANGLEIPAK kaothok hangadabani MANIPUR haiba meenamba maming acda ngaohangadabani haiduna thonjinkhiba meerolgi maming acna kaya yamna KANGLEICHA singi ikai-khumnaba manghanlabage haiduna ngacdi thamoida faonarakpa hourakle. Ima-Ipana e-ming faoba thonbiramdrabadi eihakna isabu kanani haina shak takadouribano ? Macga chap manei. Maming thonlamdaba lamdi mapu leitrabani, kanagumba khut-khanba kangbu amana hekta munduna lousinkhibasu yai. Maming leitaba lamgi wakhatfam leite, mapu leitaduna maming thonlamdribani. Maming leitaba, maming thonlamdriba lam amagi wakat tabinaba kanasu leiroi. Madu Kangleicha singna houjikti kangle. Asuk tenkhraba chahi kharagangi matam acda KANGLEIPAK haiba ireipaki hourak ming acna ishing ichaogum Kangleicha singi thamoi manungi kuyomda matomta chang changduna paktaknana sandoklakliba ac tasengna mangsanlakliba isagi shaktam kalhoudaba yadey haibagi senglaba pukning adunani.

Leibak amagi mamingna leibak adugi shaktam taklibani. Leibak aduda leiriba furup adugi shaktam leibak adugi mamingna wahang changdana taklibani. Wahang changdaba wafam oiba maramna masagi leibaki maming ac leiriba furup aduna munna khanthaduna shaktam ngakpada sijinei. British machasingna “Ceylon” haiduna thonjinlambadu Shri Lanka haiduna nouna maming hongdokliba acni. Burma bu Myanmar haiduna hongkhiba acni. Bombay faoba Mumbai haina maming onthokhriba acni. Lolchan (spelling) lanba faoba Calcutta haibabu Kolkata onkhiba acni. Siam leipakpu Thailand, Batavia bu Jakarta, British Honduras kaorambabu Belize asumna mathang mathang maming onarakli. Basutoland haiduna South Africagi leibak adubu maming onthokhibadu 1966 ta maning tamlababa Lesotho haiduna onthoklaga mama-lolbusu Sotho haiduna koujaduna shaktam manghandana thamli. Turkey da leiba lam Byzantium nattraga Constantinople koukhibabu 1930 dagi Istanbul haina hongdokhi. British na pairingaida Americagi lam amabu New Amsterdam kourambabu USA na hek maning tambaga New York haina onthokhi. Asumna Leopoldville bu Kinsasa, Stalingrad bu Volgograd asumna leibak masing yamkhraba ama magi shaktam ngakpa ngamjadaba maming hongdoknariba ngakni.

Mactasu natte supnatagi funga waridata leiba tasengnadi leiramdaba leipak amani haina khanaramba “Troy” leipak faoba funga wari natte tasengna leiramee haiba thigatuna 1870 dagi puthokpa houkhi. 13 suba chahi chada sangna ikang thokhibadagi hingba ngamdaduna thadoktuna mee makhei chenakhraba mutkhraba America gi “ Mesa Varde “(Cliff Palace) kouba ching-chepta naptuna leiramba Leimayol (City) adu thigattuna 1888 gi December 18 da puthokhi. Meehourol gi wari leikhiba mafam amata manghandana thijinduna yokhatuna thamnari. Peru gi Inca City “ Machu Picchu” hairiba ac mangkhiba kuirabani, kaonarabani. 1911 da Hiram Bingham kaoba American khunthokloi amana puthoktuna wari amata manghandana yoktuna thamkhi. Hingba ngamdaduna areiba mee pumnamak thadoktuna chatkhibadagi khwaidagi chaoba Leimayol (City) ama matam amada oiramliba Combodia gi “ Angkor” mee lakh 20 henna khundarambadu mami mutkhrabada 1100 ingdagi kananasu khangbikhidraba adu 1861 ingda thijinduna puthokre. Masagi meehourolgi saruk machete amatang mangkhibada furup adugi mamal naidraba hourak warigi laal ama manglabani. Furup adugi houraklon, shaktam, manat, chaokhatlon pumnamak meehourolgi saruk kayamarum aduna mashak takadouribani, mashak lepkadouribani. Maram aduna wakhal leiba, chaokhatpa furup pumnamakna magi magi houraklonga sagonarakpa potshak amata manghandana thamee. Furup amagi mashak takpada leipak leipak adugi shaktamga sagonana thonlamba maming adu mamal naidraba laal oi. Laal sing adu leijabagi furup adu muttribani, hingli haiba malemcda utpa ngamlibani.

Asumna chaokhatlon amagi mapu oiriba Kangleicha singi shaktam takadouriba ireipak iramdamgi matam sangna kourakpa “KANGLEIPAK” haiba maming ac yamna hakna luna, checksona toufam thok-e. Meesing yamjadaba Kangleicha singumba apikpa furup singdi achouba leipak ateidagi henna checksana hourak wari takliba ireipak iramdamgi hourak maming ac hinghanduna thamgadabani. Thawaidagi henna luna ngaktuna thamgadabani. Madu ngakpa ngamliba-makhei Kangleicha furup ac kananasu muthatpa ngamloi, shaktam manghanba ngamloi. Isana isabu mashak khangjariba makhei, madu ngaktuna thamnabagi mating mangdriba-makhei kananasu Kangleicha furup acbu muthatnabagi matik leiroi. Pumnamak meithigani. KANGLEIPAKNA YAIFAREY !