MEETEI ANI SUNA PUNBA YADABA, EINA HAIBANA MACHUMMEY
Kangleicha singi mang-tharakliba shaktambu kanana kangadouribano ? Kangleicha singee chaokhatlon, mapanat-mapunat, laining laison, lol-mayek, punsiron, khunairon, yumbanlon, chatnabi, kanana kanlak-kadouribano ? Lambi meerang thuba mayam ubada kangaonaraba ngacgi naharol singi maraibakna kanana leppigadouri ? Matang acdani meeyamna khourangna yenglibac ipanat-ipunat kangani haiduna chongthorakliba lup sing acbuni. Makhoi checksindaba yarakloi, pang-hai haiba pang-chat chat toubanadi yarakloidouri. Makhoidagi afaba achumba kaya thorakani haina ngairibani. Makhoina soitharakpana khwaimaktagi luba henlagadabani, makhoina lamjingba lanlabadi pumnamaktagi pumhen henlagadaba amang-ata oiragadabani . Matamgi yayolda chumlagana sana fudongba chak ama hougatlagadabani, yayol acna lankhrabadi hougatfam khangdana tunglamchatna khanghougadouribani.
Adubu luribadi mafam khuding matam khuding ngang-nariba acni : “Atei-atei di lairi makhoi maselgi wari acna henna lukhre, amana ama hai amana ama hai, makhoi maselta hek yetnabada toklagadabani” haiba acni.------------------Sachifu cheiraoba lanli, wakching cheihouba haigadabani, cbagi lanna thouram ac numit 7ni subada songadabani, numit 8ni chanbada songadabani, numit 13nida tougadabani, numit 10ni chanbada pangthok kadabani. Eina haibadagi hendoknade. Meeteina chummi Meitei na chummi . Yetnabagi loiba naide mana haibaduna machumley.Luhongbagi lei koibac nupadu nupidugi oida thamlaga koigadabani ,nupi yetoinana nupadu koigadabani. Eina eina haibana machumley. Irat-Isol ,eshei nongmai haibacdi fingang setlaga tougadabani kangbu amana kanna chatnei. Kangbu amana fi-ngou setkadabani haiduna paktaknana chatnaba houdorak-e, kharana meiri machuna chumgani hairi. Pumnamak ac ipa-ipugi laining chatlabani haiduna chongthoraklaba ngakni. Hainaba tanadey eina haibana machumley haiduna adum chatnei. Gouriya laining chatpa singna haibada achumba kharadi yaori. Achumba singi manungda khwaidagi chumlibac “makhoi masel makta pang-yetta yetnei,eina eina haibana machumey haiba ama kanna chatnei” haiba wafam acni. Macgi wayel acmadi Sanamahi Laining chatpa singna taram2 loufam thok-e mac lanlaroi khangladuna hairaklabani.
Eina haibana machummey haiba-c koknaba pambei khara :
1.Lanai Waputhok Thadokpa : Laining lambidi tamba chang-nge, tamuribadu thabak oina chatpa chang-nge,kanglon naiba chang-nge. Inat haibac mangsanlaklabanina akhang aheida khanba –tamba chang-nge. Kuina leiron chanluba maramna waputhok kaya lanai sagatpagi khudong chaba lei. Maram aduna khudongthiba leiriba singc koknaba, meeyamda apanba pirudanaba lanai wakhaltana sagat-tuna waputhok makhal2 puthokpa ac ihan hanna thadokpa tai. Khangdaba pot pumnamak thamoi sengna koichen chenduna thigatpana lanai wakhalna waputhok mayam thokhanlakpadagi kanba ngamgani.Khanglabadi lanai waputhok mathou tarakloi.
2.Oja Naina Tamba : Ariba londa “yangen samba” haibac “lapna koiruba” haibani haibac akhang ahei manak naktrabadi sindamdrabadi khangba oithokte. Mathang2 tamnarakpa nattanadi ngac hairiba classical meeteilon acna wahanthok piba ngamdey. Maram aduna nouna lambi yangadouriba lamjingba oigadouriba mabukchel sengna kalhougadouriba potsing adu mashak chumna, machu chumna,kanglon lanhandana,wahanthok lanhandana tambagi mathou tai. Eina haibana machummey haiduna lanai waputhok semnaribac mangkhinabagi achouba lambi amani Oja Naina Tamba haibacni.Akhangba haibadu tasengnamak oirabadi laibak wada matomta laklagani. Chatnahouragadaba laibak wadi makhoi sing adudagi thorakadabani. Oja nairaktaba amatana inatki lamyanba oithokte.
3.Puyana Haibana Achumbani : Chahi-cha kayagi mamangdagi leiraklaba laining laison,inat acgi wa haiba haibac ngacgi meeron acna haigadaba natte, chahi cha kayagi mamangda iramliba Puya sing acna haigadabani. Puyada kari hairibage, Puyana akaknaba kanglon amagi maramna kari yumfam piribage haibac khangdabadagi thijanludabadagi lanai waputhokta yumfam oiduna sagatnarakpani. Puyagi lousing ningthina leiraba akhang-ahei amatana chatnaba yaroidaba, tung koiroidaba masagi mingchat manglak-kadaba, masabu khangdabani haiduna meena konna urakadaba lanai waputhok kak touramba hounade. Kanglon pumnamaki mayekta leiba aroiba wayeldi Puya tana pigadabani. Puyagi likhulda chatpada malemcgi meeoiba amatana mabukning naroi. Leibakna khourangna ngairiba acsu Puyagi achumba kanglon aduni lanai waputhok adu natte.
4.Kathokpagi Wakhal Chang-nge : Thibada kokpi ngaodabadi yararoi meena pothap mayam potlum mayam ama nansinbiduna lairaba Kangleipaki inatki lalgeini. Maanba changli, maduna thiba changli, akhang ahei khanba changli, sel kaya tingba changli, matam kaya mangba changli, khudong thiba kaya mayoknaba tarak-e, awaba kaya khangba tai .Pumtoi toiraba lalgei ama hapu mayam maraktagi khandoktuna tumba chaba thakpa pothabagi matam faoba sijinaduna tunglamchatkidamak ahing mingsel khangba chang-e . Pumnamak ac kathokpa nattanadi, kathokpagi pukchel amana pangal oidrabadi tunglamchatki lambi khuhouragani. Kathokpagi thamoi acna ihan-hanna changba lamjingba amagi khongthangni. Khongthang acma thangdokpa ngamhoudrabadi tungi meerolgidamak loukhatuna khudol touramgadouriba lalsing ac khutta kak lak-u yaroi.
5.Fugam-Lingam Kamnaba Tokpa Tai : Thagi maithongda kariba mahing adutabu mayenglabadi aseiba amatanasu thajabu seithaduna iningba hounadre. Mee amabu mabukta yaoriba amangba adutabu ma-urabadi kananasu faminaba chaminaba yabadi hounadre. Inatki kanglup sing ac magi2 fajaba fidam kharata oirabasu leinariba ngaktani, eikhoigida ming chande haiduna fugam ngakta kamsinarabadi meesu ngamjabi thaduna lingam ngakta kamthorak-e.Meegi khoidou thitkadaba wa ngakta thiduna haigatnarabadi chafu kaibagi makhol taraga kwak mayamna chak changlagani, meeyam khomnaraga longrao tamnaduna kangjeibungda mukna fi takhatnaduna marei-rabadi khongul lijarak ke khanjariba naharol sing ac changngaknare. Changbada ngakpadubuni changngaknaba hairibac.
Maram acna kangleicha singna eina haibana machummey haiba wakhal thadoktuna lanai waputhok puthoktuna arembada matam manghanbagi heinabi thadoktuna khangdaba pumnamak thamoi sengna tathok-tasin touduna akhang-ahei oja singda sindamduna kangleipak acgi anaouba sana fudongda chak ama hougatlamlac. KANGLEIPAKNA YAIFAREY !